Kỹ năng phản biện – tầm quan trọng và cách rèn luyện

Tư duy phản biện là một trong những kỹ năng quan trọng nhất của thế kỷ 21 mà mỗi người cần phải có.

Đặc biệt là trong thời kỳ nở rộ của Internet, với vô số những luồng thông tin trái chiều và khó kiểm chứng, việc rèn luyện kỹ năng tư duy phản biện lại càng trở nên cần thiết.

Bài viết biên soạn bởi GGV với một số nguồn tham khảo:
https://plato.stanford.edu
https://www.emergingedtech.com
https://mitpress.mit.edu/books/critical-thinking
https://missionself.com/developing-critical-thinking-skills
https://education.nsw.gov.au

Go Global Vietnam – Critical Thinking (CT) là một trong những kỹ năng quan trọng nhất và cũng “khó nhằn” nhất đối với nhiều bạn trẻ. Nhất là dù thời nay đã hiện đại hơn, song tại các nước Á Đông vẫn còn đó ảnh hưởng sâu đậm của văn hóa Nho Khổng ngàn năm: “vâng lời”, “phục tùng” theo thứ bậc từ thấp đến cao.

HỌC NGOẠI NGỮ CÙNG GGV ĐỂ NÂNG TẦM CT

Những hoạt động trong quá trình CT thường bao gồm: nêu quan điểm, bảo vệ quan điểm và tranh luận một cách văn minh; sử dụng những bằng chứng phù hợp, tạo mối liên hệ logic giữa các ý, đánh giá, phân tích, tổng hợp, phân loại, so sánh, chỉ ra khó khăn và cách khắc phục; Be Open-minded (không thành kiến, sẵn sàng tiếp thu cái mới, sẵn sàng chấp nhận rằng niềm tin sẽ bị thử thách). Không thể có khai sáng, không thể có khai phóng, nếu chưa có và chưa hiểu được CT. Vậy cụ thể CT là gì? có thể được rèn luyện như thế nào? Chúng ta hãy cùng nhau tìm hiểu nhé!

Kỹ năng phản biện là gì ?

Kỹ năng phản biện là kỹ năng sử dụng những luận cứ và dẫn chứng để đưa ra ý kiến, bảo vệ quan điểm của mình; kết hợp cùng việc đánh giá, phân tích, đánh giá thông tin theo những cách nhìn khác nhau nhằm làm sáng tỏ và khẳng định lại tính chính xác của vấn đề.

Theo ghi chép, định nghĩa tư duy phản biện đã có lịch sử từ rất lâu đời, cụ thể là từ thời đại của triết gia Socrates tại châu Âu, và trong kinh Vệ Đà (cũng có nghĩa là “kiến thức”) – bộ kinh tối cổ của Ấn Độ và cũng là nguồn gốc của Ấn Độ Giáo, Phật Giáo, Hồi Giáo và Thiên Chúa Giáo. Có thể nói, các học giả từ xa xưa đã quan tâm về việc phân tích tính đúng sai của các luồng thông tin và hệ tư tưởng mà họ tiếp xúc.

Nguồn: The Chronicle of Higher Education

4 giá trị quan trọng của kỹ năng phản biện

1. Nâng cao khả năng bao quát tình hình
Việc suy nghĩ một cách rõ ràng và hệ thống, dựa vào vốn kiến thức, kinh nghiệm đã tích lũy và lòng tin cá nhân để phân tích vấn đề cần phản biện; giúp nhìn nhận, suy luận để đi đến những kết luận xa hơn, logic hơn.

2. Nâng cao khả năng ngôn ngữ và trình bày
Phản biện là quá trình giao lưu ngôn ngữ, đòi hỏi cá nhân muốn chứng minh được quan điểm của mình là đúng đắn thì phải đưa ra những lập luận xác đáng, logic và thu hút. Chính vì thế, phản biện được coi là công cụ đắc lực giúp năng lực sử dụng ngôn ngữ và trình bày, là cách thức giúp phát triển trí tuệ hiệu quả.

3. Thúc đẩy sự sáng tạo

Kỹ năng tư duy phản biện giúp thúc đẩy sự sáng tạo. Các giải pháp sáng tạo được đưa ra với những ý tưởng mới, và nó thực sự có giá trị khi hữu ích và có liên quan đến công việc đang diễn ra. Tư duy phản biện đóng một vai trò quan trọng, hỗ trợ đắc lực trong việc đánh giá những ý tưởng mới, chọn những ý tưởng tốt nhất và sửa đổi chúng nếu cần thiết.

Thầy Long trong buổi hướng dẫn, chia sẻ với hơn 400 SV Đại học Hà Nội
“TƯ DUY PHẢN BIỆN RẤT QUAN TRỌNG CHO TƯ DUY CẦU TIẾN – TƯ DUY TĂNG TRƯỞNG”

4. Quan trọng cho sự tự đánh giá
Tư duy phản biện là công cụ quan trọng trong quá trình tự đánh giá bản thân. Để sống một cuộc sống có ý nghĩa, ta cần phải minh chứng và phản ánh các giá trị và quyết định của mình là đúng đắn. Đúng hay sai, so sánh những lợi ích và bất lợi của từng lựa chọn để quyết định hợp lý nhất, CT giúp bạn làm điều đó.

5 Cách rèn luyện kỹ năng CT 20 phút mỗi ngày

Theo các nghiên cứu khoa học, nếu bạn thực hành 1 kỹ năng nào đó trong 20 phút mỗi ngày liên tục trong 30 ngày thì kỹ năng đó sẽ ăn sâu vào não bộ và thực sự trở thành kỹ năng của bạn. Hãy dành hơn 20 phút mỗi ngày để tập luyện những kỹ năng chi tiết dưới đây giúp tăng CT.

1. Tích cực trau dồi và làm giàu kiến thức

Để có thể phân định một luồng thông tin là đúng hay sai, trước hết chúng ta cần có một nền tảng kiến thức với mức tổng quát vừa đủ. Những kiến thức tổng quát này sẽ trở thành nền tảng để chúng ta có thể dựa vào và đưa ra các lập luận và phê bình. Một người thiếu nền tảng kiến thức tổng quát, dù muốn tư duy phản biện cũng sẽ gặp khó khăn vì anh ta sẽ không biết phải dựa vào điều gì để lập luận, phê bình. Không ai là ngoại lệ, luôn xem xét góc nhìn đa chiều, trau dồi, rèn luyện để khai sáng và nâng cao phông văn hóa cá nhân.


Học ngoại ngữ – đọc 1 trang từ điển mỗi ngày

Đọc 1 trang hay học 10-20 từ mới mỗi ngày, đó là lời khuyên của GGV. Khoa học đã chứng minh đọc một trang từ điển mỗi ngày giúp bạn cải thiện được khả năng ngôn ngữ cũng như tốc độ ghi nhớ, nhận định vấn đề một cách hiệu quả. Một số đầu sách từ điển hiệu quả mà bạn có thể tin tưởng sử dụng như Oxford ’s Dictionary, Longman Dictionary of Contemporary English…
Đều đặn sau 1 năm bạn biết thêm 3-6000 từ mới, sau 3 năm vốn từ vựng của bạn có thể hơn 20K từ. THẬT TUYỆT VỜI!

Và đặc biệt GGV nhắc bạn này: luôn CÔNG BẰNG VÀ KHÁCH QUAN trong việc đánh giá các dữ kiện, bằng chứng cũng như quan điểm của người khác, hãy phân tích tất cả với một tâm trí mở, không áp đặt thành kiến cá nhân. Hãy tạo thói quen dùng trực giác của mình để tìm hiểu những điều cần nghi vấn trong nhóm các thông tin nhận được, hãy yêu cầu người đối diện trình bày thêm nếu bạn chưa thực sự thỏa man. Bạn sẽ nhanh chóng  xác định được đâu là những thứ cần tìm hiểu thêm, đâu là những thứ có thể xem là chính xác dựa trên đánh giá của bản thân.

2. Rèn luyện kỹ năng phản biện khi giao tiếp
Cho dù bạn suy nghĩ thấu đáo đến đâu nhưng không biết cách giao tiếp, thể hiện được quan điểm cá nhân với người khác thì cũng không đem lại kết quả như mong muốn. Hãy luyện tập để vừa biết cách trình bày hết ý của mình với người khác. Cùng với đó, lắng nghe, tiếp thu và cảm thông cho người khác để đưa ra giải pháp hợp lý sau cùng. Trong thời đại toàn cầu hoá, giao thoa văn hoá không biên giới thì cùng với tiếng mẹ đẻ và ngoại ngữ tiếng Anh ai cũng cần phải khá giỏi thì ngoại ngữ thứ 2 (thậm chí thứ 3) sẽ giúp mở rộng cơ hội, tăng khả năng tư duy, tối ưu hiệu quả, là lợi thế cạnh tranh lớn cho bản thân chúng ta!

3. Rèn luyện kỹ năng tư duy phản biện bằng cách nâng cao khả năng sáng tạo
Để có kỹ năng phản biện hiệu quả cần nâng cao khả năng sáng tạo, trau dồi kiến thức một cách tổng quát, nắm vững thông tin đa dạng về các lĩnh vực để có thể tranh luận và bảo vệ luận điểm với người khác một cách dễ dàng. Tuy nhiên, vấn đề cần nói ở đây là các bạn phải trao dồi kiến thức một cách tổng quát, nắm vững thông tin đa dạng về các lĩnh vực đối với ngành nghề mình đang làm việc.

Kỹ năng phản biện – tầm quan trọng và cách rèn luyện khả năng này

Mẹo nhỏ GGV: Đổi tay đánh răng

Việc bạn sử dụng quá quen một bên bán cầu não sẽ khiến cho bên còn lại bị ngưng trệ hoạt động trong khi việc đánh giá một vấn đề được đa chiều và sâu sắc lại đòi hỏi cả hai bán cầu vận dụng linh hoạt. Đánh răng bằng tay trái đối với người quen sử dụng tay phải tưởng chừng là một điều nhỏ nhặt nhưng lại sẽ kích thích bán cầu não phải phát triển để tư duy hệ thống được cân bằng hơn.
Tuần vài lần, TẠI SAO KHÔNG? VUI MÀ!


4. Rèn luyện kỹ năng tư duy phản biện bằng cách giải quyết vấn đề

Rèn luyện kỹ năng tư duy phản biện bằng cách giải quyết vấn đề là một trong những phương pháp tối ưu. Khi đối diện một vấn đề nào đó, cần nắm rõ thông tin chính xác về vấn đề gì, liên quan đến lĩnh vực gì? Sau đó, dựa trên những cơ sở khoa học và logic, hãy lên những câu hỏi để làm rõ vấn đề, từ những điều đó rút ra kết luận và nguyên nhân cho vấn đề trên.

5. Hãy “tò mò”, đặt câu hỏi và tìm câu trả lời

Các nhà triết học và nghiên cứu giáo dục đã tổng kết rằng một critical thinker giỏi đều sở hữu đặc tính sau: tò mò và ham hiểu biết, luôn luôn tìm kiếm sự thật. Đặt câu hỏi với mọi thứ, bao gồm cả những điều đã tồn tại lâu nay, những khuôn mẫu, quy chuẩn xã hội và truyền thống đã – đang tồn tại. Đặt câu hỏi không phải để xoá bỏ nó, mà là để hiểu rõ bản chất lý do nó tồn tại, cải thiện nó nếu có thể, cũng như nếu tính đúng đắn không còn phù hợp nữa thì là lúc xem xét phương án thay đổi để tốt hơn!

Đặt câu hỏi là việc khởi đầu cho mọi quá trình học tập. Việc đặt câu hỏi không đơn thuần giúp bạn có được câu trả lời, mà còn giúp bạn có được cái nhìn rộng và khách quan hơn để lựa chọn giữa nhiều luồng thông tin. Hầu hết những người có tư duy phản biện luôn tò mò và có thói quen tự đặt câu hỏi cho những gì đang diễn ra.

Kỹ năng tư duy phản biện tạo điều kiện phân tích, đánh giá, xây dựng lại định hướng suy nghĩ của bạn. Hy vọng qua bài viết, các bạn sẽ hiểu thêm về kỹ năng tư duy phản biện và có kế hoạch tập luyện để nâng cao kỹ năng thiết yếu này.

HIỂU RẰNG KHÔNG NHIỀU NGƯỜI CÓ KỸ NĂNG NÀY

Một khi chúng ta nhận ra được rằng tư duy phản biện là một kỹ năng (skill) chứ không phải một khả năng (ability), chúng ta sẽ trở nên cởi mở và rộng lượng hơn đối với sự sai lệch của những luồng thông tin đến từ những người khác. Suy cho cùng thì, tất cả chúng ta cùng là con người, vì vậy đều có những định kiến và suy nghĩ rất chủ quan của riêng mình. Việc nhận ra được điều này cũng giúp chúng ta cởi bỏ áp lực tâm lý phải tin vào bất cứ luồng thông tin nào mà chúng ta được chia sẻ.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: